Het spijt ons zo, maar we kunnen dit jaar helaas geen Lammetjesdag organiseren. Graag leggen we hier even uit waarom.

Het heeft te maken met de dure vaccinatie tegen q-koorts, die verplicht is als je publieksactiviteiten organiseert waarbij mensen in aanraking komen met volwassen schapen, zoals een Lammetjesdag. Als je vaccineert, krijgt een schaap de eerste keer (als het 1 jaar oud is) een basisvaccinatie van 2 prikken (3 weken na elkaar) en daarna elk jaar 1 herhaalprik. Die vaccinatie is afgelopen jaar ook nog eens veel duurder geworden (zie probleem 2). En je moet ál je volwassen dieren inenten, ook al staat maar een deel op de Lammetjesdag op stal, omdat je van tevoren niet weet welke dieren dat zullen zijn.

Tot nu speelden we ongeveer quitte met de Lammetjesdag, de inkomsten uit de toegang wogen ongeveer op tegen de q-koortsvaccinatie. Dan tellen we alle arbeid die we er zelf instoppen (in de voorbereiding en de dag zelf) en alle vrijwilligers niet eens mee. Maar quitte draaien gaat helaas niet meer lukken, door diverse problemen.

Probleem 1: NVWA

Het eerste probleem is dat we gedoe hebben gehad met de NVWA. Beetje ingewikkeld verhaal, sorry. Als je voorjaar 2025 een Lammetjesdag organiseert, checkt de NVWA of je in de zomer van 2024 wel tegen q-koorts hebt gevaccineerd. Maar wat bleek, we hadden dat in 2024 een dag te laat gedaan. Het staat in de wet dat het binnen 1 jaar moet (op dezelfde dag of eerder), en door een domme fout bij het zoeken van de datum van het jaar ervoor, zaten we er een dag naast. Helemaal onze eigen schuld dus, en heel stom. Maar je zou zeggen: de dieren zijn gevaccineerd, ze zijn beschermd, en die ene dag maakt voor hun immuniteit natuurlijk niets uit. No harm done… zou je zeggen.

Maar helaas, sinds de q-koortscrisis ruim 15 jaar geleden, waarbij meer dan 25 mensen zijn overleden en duizenden chronisch ziek geworden door q-koorts (vanuit geitenbedrijven), is er zero tolerance. Dus een fikse boete (€ 1250 euro). We hebben zienswijzes ingediend, bezwaar aangetekend, op een hoorzitting gepleit voor ‘het recht om een fout te maken’ (we dachten dat dat sinds de toeslagenaffaire misschien algemeen beleid was, maar nee dus), maar de wet is de wet en die boete blijft staan.

Maar erger nog (en duurder!) is dat de schapen door die ene dag te laat hun administratieve q-koortsvrije status kwijt waren. Wat betekent dat ze in 2025 opnieuw de basisvaccinatie van 2 prikken hadden moeten krijgen. Qua diergezondheid totaal onnodig (en misschien zelfs schadelijk), want die ene dag te laat maakt voor hun immuniteit natuurlijk niks uit. Dus het zou puur een administratieve handeling zijn, maar een die ons wél flink op kosten jaagt.

Probleem 2: farmaceut verdubbelt de dosis

Het andere bijkomende probleem is dat de farmaceut die het q-koortsvaccin maakt een monopolie heeft, en vorig jaar ineens besloot dat je schapen niet meer 1 ml moeten inspuiten, maar 2 ml. Niemand weet waarom, maar als monopolist kunnen ze dat dus gewoon besluiten. Dierenartsen zien er totaal het nut niet van in, want het gaat al 15 jaar prima met 1 ml. Nu ze met 2 ml moeten prikken, zien ze zelfs meer bijwerkingen. Maar goed, je doet er niks tegen. Of de farmaceut er financieel wat mee opschiet is bovendien maar de vraag, want veel schapenhouders hebben (net als wij) besloten dan maar te stoppen met vaccineren.

Kortom

Naast de boete hadden we dus in 2025 dubbel zo veel prikken moeten geven met een dubbele dosis. Met de boete erbij zou het ons al met al zeker 4x zo veel kosten als wat we met de Lammetjesdag kunnen verdienen. Anders gezegd, willen we een Lammetjesdag organiseren, dan kost ons dat duizenden euro’s. En om de toegang nou 4x zo hoog te maken, dat gaat toch echt te ver. Dus helaas…

Wie weet ooit

Lichtpuntje is dat LTO een rechtszaak is begonnen tegen de farmaceut vanwege die dubbele dosis. Dus hopelijk gaan we ooit weer terug naar 1 ml. Ander lichtpuntje is dat we nu nog maar 1 kudde hebben ipv 2, en dus minder dieren hoeven te vaccineren. Dus wie weet, kan het over een paar jaar weer uit om een Lammetjesdag te organiseren.

In de tussentijd zou ik zeggen: geniet van de lammetjes die buiten staan langs de Bennekomsesteeg en de Slagsteeg. Of ga naar de lammetjesdagen bij de Edese schaapskuddes. Die zijn natuurlijk lang niet zo leuk als die van ons ;), maar je moet wat…

Zoals elk jaar organiseert StreekWaar (de vereniging van duurzame voedselmakers rond Wageningen-Ede) weer een Paasmarkt, dit keer op zaterdag 28 maart, op de Markt in Wageningen, bij de ingang van het Stadhuis. Er zijn natuurlijk de wekelijkse kramen met groente, fruit, een vriezertje met ons lamsvlees, eieren, honing, jammetjes, pasta, enz. Maar daarnaast zijn er extra kramen met Wageningse kunstenaars, brengen we een paar fleslammetjes mee (die zijn toch al op mensen gericht, dus niet bang), en dit jaar is er ook nog een proeverij van voedsel dat anders zou worden weggegooid, en kun je een minivachtje vilten met de wol van onze schapen. Kom gezellig even kijken!

De datums voor de viltworkshops van voorjaar en zomer 2026 staan weer op de site. Je kunt een vachtviltworkshop volgen of een sloffenviltworkshop, het duurt allebei een hele dag en dan ga je met een viltvacht of een paar sloffen naar huis.

Dochter Silke is zich ook aan het inwerken in de wol. Ze breit en spint, en vilt al enige tijd die leuke landschapjes, met de naaldvilttechniek. Daar geeft ze ook workshops in: workshops landschapsvilterijtje. Je kunt met een groepje een workshop aanvragen, of meedoen aan een van de workshops met open inschrijving.

Hopelijk tot ziens!

Zoals elk jaar hebben we in de lammertijd weer een hele kudde vrijwilligers. Sommigen al 14 jaar, anderen voor het eerst. We trappen de lammertijd altijd af met een lammerinstructie, om even alle geheugens op te frissen en met borrel na voor de gezelligheid. Clemens gaf de instructie bij de groepshokken, en Tijmen in de kraamstal.

Bijna iedereen was er bij de lammerinstructie. Mooi moment om Grebbepetjes uit te delen!

Geweldige hulp deze lammertijd was stagiair Jetske. 5 weken lang, 5 dagen in de week, en ze deed het super! Ze kwam binnen via haar vader, mijn neef, bakker in Oudkarspel (NH). Die vroeg of we wel eens stagiairs nodig hadden, en of zijn dochter mocht komen. Daar hebben we geen spijt van gehad, wat een gezellige meid en harde werker!

Normaal is de Lammetjesdag altijd de afsluiting van het lammerseizoen, maar die ging dit jaar niet door. Dus organiseerden we een pizzaparty met de  lammervrijwilligers als afsluiting. Het was zulk mooi weer, en dat op de 2e dag van de lente, dat we gewoon buiten konden eten!

Het was weer een prima lammertijd! Het weer zat mee, dus er konden al weer snel lammeren naar buiten, we hadden de laagste lammersterfte ooit, en doordat we een kudde verkocht hebben, hadden we ook net wat meer ruimte op stal. Kortom, het was weer top!

Hier wat foto’s!

Dit is het grootste lam dat we ooit gehad hebben: 7,6 kilo! Toevallig was die dag ook net het kleinste lammetjes van dit jaar geboren, met 1,3 kilo. Hier Linde en Petra met Mini en Maxi, en die twee samen zodat je het verschil kunt zien.

Ons allerkleinste lammetje ooit (dat bleef leven) was Kilootje, twee jaar geleden geboren en toen slechts 1,1 kilo. Dit jaar kreeg ze op Clemens’ verjaardag haar 1e lammetje, dat netjes ruim 3 kilo woog.

Ik probeer al jaren een lammetje springend in de lucht op de foto te krijgen, maar het lukt steeds net niet. Maar stagiair Jetske kreeg het wel voor elkaar! Ook maakte ze deze prachtige foto van Ebony & Ivory.

Als de moeders aan het voerhek staan, is het speelkwartier voor de lammetjes!

Als de fleslammetjes aan de lambar staan, kwispelen ze net zo met hun staartjes als de lammetjes die bij hun moeder drinken!

Vanwege het zachte weer konden de eerste lammetjes ook alweer snel naar buiten!

Zoals we in de vorige nieuwsbrief al meldden, zijn we ingekrompen van twee naar één kudde, zoals we ooit ook begonnen. Zo houden we ons bedrijf overzichtelijk met alle uitdagingen van blauwtong en de wolf. We denken bijvoorbeeld aan kuddebeschermingshonden (waarover later meer), en dat is met één kudde al ingewikkeld genoeg.

Gelukkig vonden we een koper voor de andere kudde: Herder Jeroen die een groot begrazingsproject erbij had gekregen en daarvoor meer schapen nodig had. In januari zijn ze allemaal opgehaald! Een deel (de drachtige dieren) kon hij op stal ophalen, maar een deel stond nog buiten. Samen met onze oudste (Arie, 70+) en jongste (Gerwin, 13) schapenhulp, hebben we de buitenschapen opgekraald en klaargezet om door Jeroen opgeladen te worden.

Nu we nog maar één kudde hebben, gaan we ons concentreren op de zuidelijke Utrechtse Heuvelrug, waar we natuurgebieden begrazen voor Utrechts Landschap en Staatsbosbeheer. We hebben dus wel wat opdrachtgevers moeten teleurstellen, want we gaan niet meer naar de noordelijke Utrechtse Heuvelrug, de Kaapse Bossen, Renkumse Heide, Wolfhezerheide en enkele landgoederen. Wel begrazen we voortaan het Leersumseveld, een gebied dat pal naast het Breeveen ligt, dat we al langer begrazen.

Leersumseveld, ons nieuwe begrazingsproject

Voor ons is het op deze manier overzichtelijker en beter te plannen, en nu liggen alle begrazingsgebieden op korte loopafstand van elkaar, én van de winterweides. Geen vrachtwagen meer nodig!

Onze herder Roelina is ook moeder van twee kindjes, dochter Aafke en zoontje Bart. Toen Roelina en ik een dag netten gingen zetten en opruimen, vroeg ze ’s ochtends of het een probleem was als ze Aafke mee zou nemen, bij gebrek aan opvang. Welnee, gezellig. Gelukkig is Aafke een bijdehante tante en een gezellige kletskous, en thuis heeft mama ook schapen, dus ze is wel wat gewend. Bij het verplaatsen van de kudde van het ene naar het andere vak, liepen de schapen met zijn allen keurig achter de jonge herderin aan.

Daarnaast is ze vooral groot fan van de quad!

De wind kwam uit het oosten en bracht sneeuw en bittere kou mee, begin januari. Op de boerderij leek het wel Nova Zembla!

Het was ontzettend guur, en de grond was zo hard dat we geen netten meer konden zetten, dus we besloten een deel van de schapen maar vast op stal te zetten. Net een paar weken vroeger dan gepland was voor het aflammeren, maar dat was dan maar zo.

De volgende morgen, door oostenwind en fijne stuifsneeuw, waaide de sneeuw de openfrontstal in, bijna tot aan de achterwand. Zelfs de schapen waren bedekt met sneeuw! Dus toen hebben we de zeilen omlaag gelaten.

En als je geen dakgoot hebt, dan krijg je ijspegels aan je dak. Dat heeft ook wel weer wat…
… maar we waren toch blij toen het weer voorbij was.

Er is een klant die ook dit jaar weer terugkomt voor een lamsbout. “We eten het hele jaar geen vlees, behalve met Kerst”, vertelde ze een paar jaar geleden. “En dan is het een lamsbout van jullie!” Mooi toch? Ook de lamsschouders waren vorig jaar niet aan te slepen.

Denk je nou: dat wil ik eigenlijk ook wel, een lamsbout, lamsschouder of lamsrollade, kom dan even langs in de Grebbewinkel! We zijn alleen open met Kerst en Pasen (en daarbuiten op afspraak voor grote bestellingen), voor de rest verwijzen we mensen graag door naar de winkels en de marktkraam die ons vlees verkopen (zie voor winkels en adressen Grebbewinkel en lamsvleesverkoop). Als je niet mis wilt grijpen, is het wel slim om je bout, schouder of rollade even te reserveren. Dan leg ik het voor je apart. Stuur dan even een mail naar grebbeveld@gmail.com of een sms of Whatsappbericht naar 06-40349079.

Deze Kerst is de Grebbewinkel (Langesteeg 21, Bennekom) open op dinsdag 23 december en woensdag 24 december van 10-14u. Komen deze tijdstippen je niet uit, neem dan even contact met me op, dan vinden we vast nog wel een ander moment. Eventueel kan ik ook nog iets meenemen naar Wageningen, dat je het bij ons thuis ophaalt. Houd er wel rekening mee dat het vlees diepgevroren is. Als het voor Eerste Kerstdag is, raad ik je aan om het dinsdag al op te halen, anders is vooral een bout niet op tijd ontdooid.

Recepten

Speciaal voor Kerst memoreer ik graag nog even het geweldige lamsschouderrecept, waar ik afgelopen jaren heel veel enthousiaste reacties op kreeg. Zoon Jochem had dit op Tiktok gezien en een keer voor ons klaargemaakt, en het is echt goddelijk lekker!

Dit is het TikTok-filmpje van die heerlijke lamsschouder (zie voor een goed recept voor lamsbout verder naar onder):

Hier de instructie even uitgeschreven:

Verwarm de oven voor op 200 graden. Neem een braadslee (er moet later een laagje bouillon in, dus een bakplaat werkt niet). Snijd twee uien in kwarten en snijd een hele bol knoflook in plakjes. Leg er wat laurierblaadjes, takjes rozemarijn en tijm bij, en giet er wat olijfolie overheen. Leg daarop de lamsschouder. Kwast die in met olijfolie en sprenkel er zeezout en zwarte peper overheen. Leg dit een half uur in de oven.

Haal de braadslee uit de oven, en giet er kippenbouillon bij. Dek de braadslee dan af met aluminiumfolie en sluit dit goed af. Zet de oven op 160 graden. Laat hem daar 4 uur in staan.

Haal de aluminiumfolie eraf en zet hem dan nog een half uur in de oven. Dan laat je hem een half uur buiten de oven rusten met de folie er weer op. Daarna kun je het vlees in draadjes van het bot halen. Superlekker!

Hieronder geeft Jamie Oliver een college lamsbout roosteren. Ook zeer de moeite waard!

Het is niet allemaal ellende hoor. We kunnen gelukkig ook nog vaak genoeg genieten van de mooie natuur en de schapen. Even een paar leuke en mooie foto’s.

Zonsopgang op Heidestein, 13 december (foto’s Tijmen):

Onze zaterdaghulp Gerwin, zo’n harde werker mag af en toe ook even uitrusten!

Sebas kwam 10 weken stage lopen, en raakte vooral verslingerd aan de honden

Zal ik die schapen ook meteen even schoonspuiten?, vraagt Sam zich af.

De rammen hebben hun werk goed gedaan! Elke week kregen ze een andere kleur dekblok voor, zodat we weten in welke week de schapen gedekt zijn.

Deze onderzoeker van middeleeuwse handschriften belde Clemens met de vraag of hij een idee had waarom de schapen op deze miniatuur een kleurstreep op hun rug hebben. Kom maar kijken, zei Clemens, die van ons zijn ook gekleurd! Dus hij kwam langs. Maar uiteindelijk bleek het geen dekvlek te zijn, maar waarschijnlijk verfstrepen om de schapen van verschillende eigenaren te onderscheiden, die door één herder worden gehoed.

Een paar mooie landschapsplaatjes: